A daminɛ na, u tun be LEDw lo kɛ yeelenw ye minanw ni mɛtiriw kɔnɔ. Kɔfɛ, LED minw ɲɛgɛnw ka ca, u tun be baara kɛ n’u ye kosɔbɛ sirakan yeelenbɔlanw na ani yɔrɔbaw la, o min be nafa caaman lase sɔrɔko ni sigiko ma. Ɲɛyirali fɛ, Etazini jamana na, sirakan yeelen wuleman dɔ min janya ye 12-inch ye, a tun be baara kɛ fɔlɔ la ni anpulu ye min be se ka yeelen bɔ ani a be se ka yeelen bɔ fɔɔ ka taga se 140 watt ma, ani a be yeelen gwɛman 2000 bɔ. O kɛnin kɔ ka tɛmɛ filɛri wuleman dɔ fɛ, yeelen 90% tununa, yeelen wuleman 200 dɔrɔn lo tora. A ka yeelen kura min dilanna, a ye baara kɛ ni LED wuleman 18 ye, minw be watt 14 dɔrɔn lo minɛ ani circuit losses be yen, walisa ka yeelen bɔ cogo kelen na.
Mobili tagamasiɲɛ yeelenw ye baarakɛyɔrɔ nafaman wɛrɛ ye LED yeelenbɔyɔrɔw kama. Saan 1987, n’ ka jamana y’a daminɛ ka fren yeelenw don mobili kan minw be yɛlɛma yɔrɔjan. Ka sabu kɛ LEDw ka jaabili teliya ye (nanoseconde nivo), mobili minw be tugu ɲɔgɔn kɔ, olu be se ka boli cogoya lɔn joona, o be dɔ bɔ kɔfɛ-laban ɲɔgɔndanw na.
Ka fara o kan, LED yeelenw be kɛ kɛnɛma yɔrɔw la minw be ni ɲɛɛ wulemanw, binkɛnɛmanw ani bulamanw ye, lanpan misɛnninw minw be kɛ i n’a fɔ kilɛri- ani yɔrɔ wɛrɛw la.
LED gwɛmanw: Yeelenba kama, yeelen gwɛmanw lo ka di mɔgɔw ye ka tɛmɛ. LED gwɛmanw dilanna ka ɲɛ saan 1998. O LEDw dilanna ni GaN sɛrɛkili ni ytriyɔmu aliminiyɔmu garnɛti (YAG) ɲɔgɔn ye.
GaN sɛrɛkili be yeelen bulaman bɔ (λp=465nm, Wd=30nm). Ce3+-min kɔnɔ YAG fɔsifɔri be sɔrɔ, min be sintiri funteniba la, o be yeelen nɛrɛmuguman bɔ n’a lawulila o yeelen bulaman fɛ, a ka yɛlɛmaniba ye 550nm ye. LED jukɔrɔlafɛn bulaman be don tasa-cogo la min be yeelen bɔ ani a be datugu ni rɛzini fitinin dɔ ye min ɲagaminin lo ni YAG ye, a bonya be se 200-500nm ɲɔgɔn ma. Yeelen bulaman min be bɔ LED ka yɔrɔ la, o yɔrɔ dɔ be sama fɔsifɔri fɛ, yeelen bulaman tɔɔ be ɲagami ni yeelen nɛrɛmuguman ye min be bɔ fɔsifɔri fɛ ka yeelen gwɛman bɔ. InGaN/YAG LED gwɛmanw ta fan fɛ, n’an ye YAG fɔsifɔri ka kemikalifɛnw yɛlɛma ani ka fɔsifɔri yɔrɔ nɔgɔya, yeelen gwɛman kulɛri sifa caaman be sɔrɔ minw ka funteni be daminɛ 3500-10000K la.
Tabali 1 be LED gwɛman sifa minw be yen sisan ani u ka yeelen-bɔ sariyakolow yira. Tabali b’a yira fana ko LED gwɛman yeelenbɔyɔrɔ sifa dɔw be basigi fɔsifɔri naani lo kan: fɔsifɔri ɲɛgɛn fɔlɔ saba-rare-dugukolo kan fɔsifɔri wuleman, binkɛnɛman, ani bulaman-ani fɔsifɔri nɛrɛmuguman min be ni gɛrɛsi ye. LED saba-w, minw be baara kɛ ni fɛnɲɛnamafagalanw ye minw tɛ fɛnɲɛnamafagalanw ye ani fɔsifɔri RGB ye walisa ka LED gwɛmanw nɔrɔ ɲɔgɔn na, u be miiri k’u bena se ka jago kɛ. Nka, o fɔsifɔri kulɛri fɔlɔ saba nunu ka fɛnɲɛnamafagalanw hakɛ n’u ka basigili ka dɔgɔ, ani u ka baarakɛcogo kɛrɛnkɛrɛnninw be sɛgɛsɛgɛra hali bi.
Sisan, jagokɛyɔrɔ ka fɛɛn fɔlɔ min be sɔrɔ, o ye LED bulaman ye min be ni pɔsifɔri nɛrɛmuguman ye ani a be ni fɔsifɔri nɛrɛmuguman ye min be yeelen bɔ, o be se ka yeelen bɔ cogo ɲuman na min be se ka se 25 lumens/watt ma. YAG ka ca a la, a be bɔ Zapɔn ka Nichia Corporation la, a sɔngɔ be se yuan 2000 ɲɔgɔn ma kilo kelen kɔnɔ. A filanan ye LED gwɛmanw ye minw dilanna Zapɔn ka Sumitomo Electric Industries fɛ ani ZnSe lo be baara kɛ n’u ye, nka u ka yeelen man bon.















































